Από το άρθρο « Αναπτυξιακά Κινητικά ορόσημα». Δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο του noesi.gr. Από Μπογδάνη Σοφία, Ειδική κινησιοθεραπεύτρια παιδιών.

Παρ όλο που το κάθε παιδί ακολουθεί και διακρίνεται από τον δικό του μοναδικό τρόπο και ρυθμό ανάπτυξης, δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε το γεγονός πως υπάρχει κοινός τόπος, με κοινά χαρακτηριστικά, που διέπουν μια τέτοια διαδικασία. Αυτά τα χαρακτηριστικά και αυτή η διαδικασία, εκπορεύονται από τα δεδομένα της νευροβιολογικής μας φύσης και από την επίδραση της βαρύτητας (σε ότι αφορά στην κίνηση) και αναφέρονται στην πορεία της ωρίμανσης και εξέλιξης των δεξιοτήτων και ικανοτήτων μας στο χώρο και στο χρόνο.
Είναι κατά πλειοψηφία γενικά αποδεκτό δηλαδή, πως υπάρχουν και παρατηρούνται συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα, με συγκεκριμένη ακολουθία, μέσα στα οποία -κατά μέσο όρο- έχει παρατηρηθεί πως επιτυγχάνονται, συγκεκριμένες κατακτήσεις.
Κάθε τέτοια κατάκτηση -στον δοσμένο της χρόνο και τομέα- έχει επικρατήσει να αποκαλείται ορόσημο.

Τα ορόσημα είναι ενδεικτικά όρια δηλαδή -μέρη του λόγου θα τα αποκαλούσαμε στα μαθηματικά- τα οποία σηματοδοτούν και αντικατοπτρίζουν το επίπεδο και το στάδιο ωρίμανσης στο οποίο βρίσκεται ή το οποίο διανύει το παιδί. Χρησιμοποιούνται δε αναγνωριστικά, σαν οδηγός αξιολόγησης, για τον καθορισμό μιας προβλέψιμης, αναμενόμενης και βιολογικά προκαθορισμένης πορείας, η οποία πρόκειται – θεωρητικά, πρακτικά και σε συνάρτηση με το χρόνο- να ακολουθηθεί από το κάθε παιδί, από τον καθένα μας.
Ορόσημα υπάρχουν σε όλους τους τομείς της ανάπτυξης και οι επί μέρους δεξιότητες, συμβαδίζουν και κατακτώνται παράλληλα -αν και ο κάθε τομέας ακολουθεί δικό του ρυθμό και χρόνο-. Είναι φυσικό δε, να υπάρχει αλληλεπίδραση ή και αλληλοκάλυψη μεταξύ των διαφόρων τομέων, γεγονός που μπορεί να αποτελέσει, αιτία, πηγή η επιπρόσθετο παράγοντα σύγχυσης η και συγκάλυψης προβλημάτων για παιδί και γονείς.

Φυσιολογικές, αναμενόμενες και αποδεκτές θεωρούνται κατά κανόνα επίσης και οι όποιες διαφορές ή διακυμάνσεις παρατηρούνται από παιδί σε παιδί, -στον βαθμό βέβαια- που αυτές αναφέρονται σε μια χρονικά αποδεκτή ελαστικότητα γύρω από τα συγκεκριμένα όρια (λίγων μηνών). Δεν μπορούμε όμως όσο και αν θέλουμε να επεκτείνουμε τα όρια, να θεωρήσουμε πως δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας όταν ένα παιδί έχει φτάσει 16 μηνών πχ, και δεν δύναται να σταθεί ή και να καθίσει, εμείς ακόμη να περιμένουμε ή να ελπίζουμε σε μίαν αυτόματη και απαίδευτη ανάκτηση της συγκεκριμένης ικανότητας συν το χρόνο.

Τα αίτια για καθυστέρηση τώρα, σε έναν (παραπέμπει σε νευρολογικό προβληματισμό) ή σε περισσότερους αναπτυξιακούς τομείς (γενικευμένη ψυχοκινητική καθυστέρηση), είναι συνήθως οργανικά, ενδέχεται λειτουργικά και σπάνια-σε μεμονωμένες περιπτώσεις- μπορεί να είναι και απόρροια του περιβάλλοντος. Σε κάθε περίπτωση βέβαια συνιστάται να απευθύνεστε στον παιδίατρο της εμπιστοσύνης σας.
Το παρόν άρθρο, στοχεύει να επικεντρωθεί στην σημασία της αδρής κινητικής ανάπτυξης και γι αυτό τον λόγο δίνεται ιδιαίτερη έμφαση, στις κατακτήσεις και δεξιότητες του συγκεκριμένου τομέα.

Αδρές κινητικές δεξιότητες
Οι δεξιότητες της κίνησης μας, αποτελούν τα σημαντικότερα δομικά και λειτουργικά υλικά της ύπαρξης μας και ενεργούν σαν στυλοβάτες και διασφαλιστές της πρακτικής μας ικανότητας, να αλληλεπιδρούμε αβίαστα με το υλικό μας περιβάλλον και με άλλους.
Στήριξη – στάση – βάδιση, συντονισμός – ρυθμός – ταχύτητα – ισορροπία, μυϊκός τόνος -δύναμη και όλες οι αδρές κινήσεις του κορμού, των μελών και των αρθρώσεων μας μαζί με την αισθητικοκινητική τους συνιστώσα, εμπίπτουν στις βασικές κατακτήσεις της κατηγορίας αυτής.
Και είναι κατακτήσεις μεγάλης σημασίας, όχι μόνο επειδή όπως προαναφέρθηκε, θεωρούνται λειτουργικά απαραίτητες προϋποθέσεις για την διευκόλυνση και εξασφάλιση της επικοινωνίας και ελευθερίας της κίνησης μας αλλά και επειδή επηρεάζουν και συνεισφέρουν τα μέγιστα στην απρόσκοπτη και απερίσπαστη εξέλιξη και λειτουργία των άλλων τομέων.
Εάν για παράδειγμα, ένα παιδί αναγκάζεται να ξοδεύει την προσοχή και την ενέργεια του σε ένα κινητικό θέμα (πχ στο πώς θα σηκώσει το χέρι ή στο πως διατηρήσει την ισορροπία του όταν στέκεται, παίζει ή περπατά), είναι πολύ πιθανόν να δυσκολευτεί ή και να προσπεράσει ερεθίσματα και ευκαιρίες που του προσφέρονται σε άλλους τομείς. Μια κινητική δυσκολία μπορεί κάλλιστα δηλαδή να αποτελέσει αντικίνητρο, αιτία ή και πηγή μόνιμου άγχους, αποπροσανατολισμού, ανασφάλειας ή και επιθετικότητας, τόσης δε, ώστε επηρεαζόμενο το παιδί να αποθαρρύνεται ή και να παραιτείται από περαιτέρω προσπάθειας, από κάποιο παιχνίδι ίσως ή ακόμη και από την άδραξη παρόμοιων ευκαιριών.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Η κίνηση σαν πρότυπο μάθησης
Η ωρίμανση, ο έλεγχος και η εξέλιξη των κινητικών μας δεξιοτήτων –όπως πολύ πιο ξεκάθαρα αναδεικνύεται σε ύπαρξη δυσλειτουργίας – είναι κατακτήσεις των οποίων οι απαιτήσεις επεκτείνονται και πολύ πέραν της διαφαινόμενης πρακτικής φύσης των πραγμάτων, εφόσον είναι φανερό, ότι για την επίτευξη τους ακολουθείται μια ολοκληρωμένη μαθησιακή πορεία.
Και αυτή η πορεία, είτε το θέλουμε είτε όχι, είναι η πρώτη ευκαιρία – λόγω και του χρόνου εμφάνισης της- που μας προσφέρεται από την φύση, για να εξασκηθούμε επί του πρακτέου πάνω σε μια όποια διαδικασία.

Μέσω της κίνησης βιώνουμε και μαθαίνουμε πρωταρχικά για παράδειγμα, τι σημαίνει προσπάθεια, βούληση, επιμονή ή επιτυχία, επιβράβευση και αποτυχία, τι σημαίνει παιχνίδι, προσδοκία ή αυτονομία. Επίσης μέσω της κίνησης μαθαίνουμε και αποκτούμε την αίσθηση της ισορροπίας, του μέτρου, του ρυθμού και της κατεύθυνσης και μέσω αυτής βιώνουμε πως να αυτο- οργανωνόμαστε, να προσανατολιζόμαστε και να γινόμαστε κύριοι του εαυτού, του χώρου, της δύναμης ή και της θέλησης μας (θέλω κάτι, πώς θα το φτάσω πχ).
Και είναι πολύ πιθανόν, έστω και ασυνείδητα, ότι όλα αυτά τα βιώματα ή η όποια σειρά τους, να μας επηρεάζουν και να εντυπώνονται τόσο βαθιά (δημιουργώντας νευρωνικά κυκλώματα), που να τα υιοθετούμε στην συνέχεια – σχεδόν αναγκαστικά – και ως το κυρίαρχο μοντέλο και πρότυπο μάθησης μας. Μαθαίνουμε πως να μαθαίνουμε, με άλλα λόγια, μέσω της κίνησης.
(Η εναλλακτική θα ήταν – δίχως την κίνηση σαν πρωτοπόρο – να έπρεπε να περιμένουμε να κατανοήσουμε και να βιώσουμε με άλλον τρόπο όλες αυτές τις έννοιες και τα προαναφερθέντα απαραίτητα χαρακτηριστικά πρώτα, και μετά να επιχειρήσουμε για να κινηθούμε, να δράσουμε ή να προσανατολιστούμε πχ. Κάτι τέτοιο θα ήταν όμως εξαιρετικά χρονοβόρο και δίχως ιδιαίτερο νόημα εφόσον είναι δεδομένο πως ερχόμαστε στον κόσμο αυτό άμαθοι και γυμνοί από κάθε άποψη και σε κάθε τομέα και μ ένα νευρικό σύστημα σε κατάσταση ετοιμότητας μεν, αλλά παντελώς ανώριμο κατά τα άλλα δε.
Καλούμαστε να μάθουμε τα πάντα στην ουσία, και οι δομές και λειτουργίες του νευροκινητικού μας συστήματος, φαίνεται να προσφέρονται ώς ο πρώτος, ο πρακτικότερος και ο πλέον προσιτός και ευκολοδιάβατος δρόμος.)

Ακολουθεί πίνακας χρονοδιαγράμματος (αναμενόμενη ακολουθία) με έμφαση στην αδρή κινητική ανάπτυξη. Για λόγους πληρότητας να αναφερθεί εδώ, πως ο αδρός κινητικός τομέας συμπληρώνεται από τις δεξιότητες και τούς χειρισμούς της λεπτής κίνησης και τα ορόσημα αυτής ( αφορούν περισσότερο στην εργοθεραπεία), οι δε λοιποί αναπτυξιακοί τομείς είναι αυτοί της όρασης και ακοής, του λόγου και της ομιλίας, ο γνωστικός τομέας καθώς και ο ψυχοσυναισθηματικός και κοινωνικός τομέας και αναφέρονται στην χρονοακολουθία μόνο ενδεικτικά και μεμονωμένα.

(Προς υπενθύμιση -δοσμένης της ύπαρξης φυσικών χρονικών περιθωρίων απόκλισης- ένα παιδί μπορεί να μην ανταποκρίνεται με ακρίβεια στο χρονοδιάγραμμα και παρ αυτά να θεωρείται στα όρια του φυσιολογικού.  Απευθύνεστε αρχικά στον παιδίατρο σας.)

Παραπομπή Πίνακας χρονοακολουθίας κινητικής εξέλιξης.  

0FB63CE8-3F6D-4996-AE0A-C29A11D0343A.jpg__680__460__CROPz0x680y460

Η συνέχεια του άρθρου

Εύκολα μπορούμε να διακρίνουμε από τον παραπάνω πίνακα ότι η κατάκτηση, η πρόοδος και η εξέλιξη των αδρών μας δεξιοτήτων είναι μια δυναμική διαδικασία που απαιτεί χρόνο και προσπάθεια αρκετή, ακόμα και όταν όλα βαίνουν ανεμπόδιστα και καλώς.
Επιπλέον παρατηρούμε πώς το ένα στάδιο έπεται, εξαρτάται και χτίζει πάνω στο άλλο και εννοείται επίσης, πως κατά την μετάβαση και στο ενδιάμεσο των σταδίων, παρεμβάλλονται αμέτρητες προσπάθειες από μέρους του παιδιού και σχεδόν αέναη εξάσκηση.
Καταλαβαίνουμε επίσης,
ότι η αδρή μας κίνηση είναι ένας θησαυρός εμπειριών, με αντίκτυπο, συνέπειες και κόστος γενικότερο όταν δεν ανασύρεται και δεν αντιμετωπίζεται στρατηγικά, ταξινομημένα και επί της ουσίας – από την κατάλληλη ειδικότητα κάθε φορά -, δεδομένου και  του  αριθμού των διαφορετικών παραλλαγών ή συνδυασμών που μπορεί να προκύψουν σε περίπτωση εμφάνισης τυχόν στασιμότητας, κάποιας απόκλισης ή μίας δυσλειτουργίας.

Περί αντιμετώπισης

Ένας από τούς συνηθισμένους λόγους πού ένα παιδί ενδέχεται να αποκλίνει κινητικά από τα συγκεκριμένα χρονικά περιθώρια, μπορεί να είναι, το ότι πιθανόν να μην του δόθηκαν αρκετές ευκαιρίες-ερεθίσματα ώστε να ξεδιπλώσει όλο του το δυναμικό, π.χ. λόγω στενότητας του χώρου   ή επειδή το κρατάμε συνεχώς υπερπροστατευμένο ή αγκαλιά. Ο πρόωρος τοκετός μπορεί επίσης  να δώσει κάποια φυσιολογική καθυστέρηση – που όμως καλύπτεται σε εύλογα χρονικά περιθώρια. Υπάρχουν βέβαια και οι περιπτώσεις (εγκεφαλικές προ η περιγενετικές βλάβες, εκτεταμένες η μη, γενετικά σύνδρομα η άλλα σύνδρομα αγνώστου αιτιολογίας ) όπου ο χρονισμός εμφάνισης (καθυστέρηση, στασιμότητα) ή η τροποποίηση ή μή, των κινητικών προτύπων (παραμονή  αντανακλαστικών π.χ.) είναι αρκετά μεγάλη και αποκλίνουσα και η ανησυχία μας όντως εύλογη. Ένα συνηθισμένο λάθος που γίνεται σε αυτό το σημείο, είναι το ότι επιλέγουμε -και είναι απόλυτα κατανοητό από συναισθηματικής άποψης- να προσανατολιζόμαστε σε κάποιον άλλον παράλληλο αναπτυξιακό τομέα -συνήθως σε κάποιον που εμφανίζεται να ωριμάζει σε μεταγενέστερη χρονική στιγμή-, με την ελπίδα ότι, ίσως τότε ανακτηθεί και ο ήδη παρατηρούμενος σε καθυστέρηση κινητικός τομέας.
Η έγκαιρη αναγνώριση, διάγνωση και παραδοχή ενος προβλήματος όμως, ακολουθούμενη από μίαν έγκαιρη, σωστή και στρατηγική παρέμβαση μπορεί να ανασχέσει, να γεφυρώσει ή και    να αποκαταστήσει τυχόν υπολειπόμενες δεξιότητες ή λανθασμένα κινητικά πρότυπα πρίν αυτά εγκατασταθούν. Πρίν εγκατασταθούν τα ίδια, αλλά και πρίν συντελέσουν στη ανάπτυξη και    άλλων δευτερογενών, λειτουργικών η μή προβλήματων και πρίν αρχίσουν να συνοδεύουν   -αναίτια- το παιδί σε κάθε του κοινωνική ή συναισθηματική εκδήλωση.
Η αδρή κίνηση έχει να προσφέρει πολλά σε όλους τους τομείς. Υποστηρίζει, δυναμώνει, μαθαίνει, εξισορροπεί και γεμίζει χαρά και αυτοπεποίθεση το παιδί.
Είναι επιστημονικά και εμπειρικά επιβεβαιβεωμένο τέλος, πως όταν ένα πρόβλημα εμφανίζεται  ως υπαρκτό, σπανιότατα εξαφανίζεται η εξαλείφεται από μόνο του – δίχως την επιστράτευση κάποιας βοήθειας η παρέμβασης -. Δεδομένου επίσης, και του πόσα έχει ακόμη μπροστά του για να μάθει και να αντιμετωπίσει το παιδί, καθώς και του ότι έχει κάνει ήδη ότι καλύτερο μπορούσε και ήταν σε θέση να κάνει, καλό είναι να αποκωδικοποιούμε και προσανατολιζόμασε δίχως αναβολή,  στο τι απαιτεί από εμάς η κάθε περίσταση, το κάθε παιδί και ο κάθε τομέας ξεχωριστά. Και αυτά πιθανόν να αποδειχθούν πώς είναι τα δικά μας ορόσημα. Γνώσεις, αγάπη, κουράγιο και θάρρος εννοούνται.

Μπογδάνη Σοφία, Ειδική κινησιοθεραπεύτρια παιδιών.

Leave a Reply